Als de risico’s dichtbij komen…

Anne Michiels van Kessenich

Door Anne Michiels van Kessenich*

“Over klimaatverandering en (het angstbeeld van) massale en structurele werkloosheid.”

De maatschappelijke consequenties van klimaatverandering zijn voor de gemiddelde Nederlander nog zeer abstract. Dat is een onderdeel van het problematische karakter ervan : “Hoe maak je de risico’s hanteerbaar?; hoe mobiliseer je aandacht en genereer je draagvlak voor maatregelen voor iets dat als probleem slecht voorstelbaar is?”

Massale werkeloosheid is abstract op een andere manier dan klimaatverandering: het is een amorf spook, en daarom bedreigend. De angst voor werkeloosheid leidt tot angst voor verdringing op de arbeidsmarkt en vergroot daarmee onze afkeer van grootschalige migratie. Bovendien leidt angst tot beperkt denken; misschien heeft grootschalige werkeloosheid wel voordelen maar daar hebben we nu geen aandacht voor.

Een aanvullend probleem bij het analyseren van beide risico’s is dat terwijl de onzekerheid groot is over de vorm en mate waarin de risico’s zich zullen manifesteren, er al wel gehandeld moet worden om erger te voorkomen- een paradoxale inspanning die vraagt om een sterke risicogerichtheid en een zelfverzekerd politiek sturend leiderschap. Er moeten met andere woorden lastige keuzes worden gemaakt met negatieve consequenties voor velen op de korte termijn, zonder dat de langere termijn voordelen al zichtbaar zijn te maken.

De context waarin dat leiderschap getoond moet worden is bovendien sinds de komst van de revolutie in sociale media radicaal veranderd. Burgers zijn hyperconnected en beïnvloeden met niet eerder in deze mate getoonde intensiteit politieke agendasetting en besluitvorming.  De afname in het vertrouwen dat burgers hebben in het probleemoplossend vermogen van de overheid vormt zelf een nieuw risico op sociale instabiliteit. In die setting is het lastig om draagvlak te krijgen voor impopulaire maatregelen.

Een deel van de oplossing kan schuilen in het op grote schaal teruggeven van verantwoordelijkheid aan partijen in de samenleving, ofwel het repolitiseren daarvan. We moeten zoeken naar processen waarin zich veel  meer mensen dan nu gaan bezighouden met grote, tijdrovende en schijnbaar abstracte problemen, en zich door hun inspanningen committeren aan het vinden van een oplossing- ook als die voor het eigen leven negatieve consequenties heeft.

Het concrete handelingsperspectief voor de aanpak van de in het Global Risks Report 2016 genoemde risico’s, is het meest gebaat bij:

“bestuurders die moed hebben. Moed om te werken aan dat wat kan worden, en het daardoor laten ontstaan.”

*Michiels van Kessenich, A. (Anne) MA, Projectleider at CIRINT Critical Infrastructure Resilience and Protection, Veiligheidsregio Kennemerland. Zij maakt deel uit van de Nederlandse Denktank ‘From Global to Local’ 2016.