Burgers, bestuur en veiligheid

Over de rol van burgers en de verwachtingen die zij hebben van de overheid

Bron: Raad voor het Openbaar Bestuur

Voorwoord (citaat)

“Veiligheid is een klassieke kerntaak van de overheid. Veiligheid is bescherming tegen gevaar; het is de opgave van de overheid de samenleving tegen gevaar te beschermen. Veiligheid is dan ook een belangrijk maatschappelijk thema en van de overheid wordt veel verwacht. De handelingslogica van de overheid bestaat eruit om vanuit een bestuurlijk oogpunt maatschappelijke veiligheidsthema’s aan te pakken. Daarbij is veel aandacht voor en wordt veel energie gestoken in vraagstukken van verantwoordelijkheden, bevoegdheden en organisatie. Of het nu gaat om de organisatie van crisisbeheersing en rampenbestrijding of de rol van de burgemeester binnen het veiligheidsdomein.

De Raad voor het openbaar bestuur wil in deze essaybundel een aantal thema’s vanuit een andere invalshoek laten belichten, te weten het weerstandsvermogen van de burger. Het gaat dan niet over overheidsorganisaties en bevoegdheden, maar over de rol van burgers en de verwachtingen die zij hebben van de overheid.

Actief burgerschap is het kúnnen en wíllen deelnemen aan de samenleving. Burgerschap gaat over diversiteit, acceptatie en tolerantie. Het vraagt ook reflectie op het eigen handelen, een respectvolle houding en een bijdrage aan de zorg voor je omgeving. Veiligheid gaat over geweld, overlast, criminaliteitsbestrijding, binnenlandse veiligheid, verkeersveiligheid, crisisbeheersing of handhaving van de openbare orde. Veiligheid is bescherming tegen gevaar. Wat heeft de burger op het gebied van veiligheid nodig? Wat mag er van hem worden gevraagd? Hans Boutellier gaat op zoek naar de veranderende beschermingsrelatie tussen staat en gemeenschap. De burger is lui, maar heeft ook nog eens een kort lontje, hij is zowel te mondig als te passief. Die burger moet participeren: actief burgerschap! De burger als serieuze gesprekspartner, in zijn betoog zal Boutellier hierop ingaan door verschillende invalshoeken te belichten.

Veiligheid is een belangrijk aspect van leefbaarheid in de wijk. Welke activiteiten ontplooien burgers op het gebied van sociale en wijkgebonden veiligheid? Wat is de rol van maatschappelijke instellingen en de overheid hierin? Hoe kunnen burgers, maatschappelijke instellingen en overheid samen wijkveiligheid versterken? Peter Lankhorst en Auke van Dijk beschouwen de organisatie van veiligheid in de buurt.

Maatschappelijke vraagstukken op het gebied van veiligheid worden het sterkst gevoeld op lokaal niveau: overlast, huiselijk geweld, voetbalvandalisme, bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit, en de klassieke openbare-ordeproblematiek. Veiligheid op lokaal niveau zit in de portefeuille van de burgemeester. Bevoegdheden heeft hij genoeg, maar wat is nu de rol van de burgemeester: ‘veiligheidsbaas’ of spil in de veiligheidsketen? Arno Korsten nam een kijkje in de keuken bij twee burgemeesters: Frank Kerckhaert van Hengelo en Don Bijl van Purmerend (en daarvoor Wijdemeren).

Risico is gevaar voor schade of verlies, of de kans daarop. Risico’s worden voorkomen (preventie), geaccepteerd (aanvaard) of gedragen (aansprakelijkheid). Ira Helsloot, Roel Pieterman en Jaap Hanekamp schrijven erover bij hun zoektocht naar een nieuw beoordelingskader voor risico’s. Dat gaat over de verantwoordelijkheidsverdeling voor fysieke veiligheid tussen overheid en burger. Er is een verschuiving zichtbaar om meer verantwoordelijkheid bij de overheid te leggen om ongevallen te voorkomen. Tegelijkertijd moet er een herbezinning plaatsvinden omdat de verwachtingen die burgers van hun overheid hebben langzamerhand onrealistisch is geworden. In hun ontwerpschets kijken de auteurs kritisch naar het voorzorgbeginsel zoals dat door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid is geformuleerd.

Essays zijn persoonlijk gekleurde verhandelingen over een bepaald onderwerp of thema. De essayist legt graag dwarsverbanden die binnen een gespecialiseerd wetenschapsvak in de regel uit den boze zijn. Een essay mag scherp en kritisch zijn, zoals Helsloot, Pieterman en Hanekamp in hun bijdrage. Het kan een reflecterende beschouwing zijn (Boutellier) of een visie geven op hedendaagse verschijnselen, problemen of ontwikkelingen (Korsten). Lankhorst en Van Dijk komen met hun bijdrage het dichtst in de buurt van het oorspronkelijke genre van het Franse ‘essai’, wat zoveel betekent als probeersel. Het genre laat ruimte voor vrije gedachten en scherpe geesten. De Raad heeft door middel van deze bundel de auteurs graag een platform geboden voor hun beschouwingen. De redactie van deze bundel was in handen van Erwin Muller en Michael Mekel.”

De Raad voor het openbaar bestuur,

Prof. drs. J. Wallage, voorzitter Dr. C.J.M. Breed, secretaris

DownloadBoekje Essaybundel Burgers, bestuur en veiligheid