Gemeenten gaan recessie pas voelen in 2011

Bron: Peter Teunisse, PricewaterhouseCoopers

In tegenstelling tot de private sector zullen gemeenten pas in 2011 echt de gevolgen van de recessie gaan voelen, zo blijkt uit onderzoek onder 200 gemeenten in 21 landen, waaronder 15 Nederlandse gemeenten.

De onderzoeksresultaten zijn gepresenteerd in het rapport ‘Seizing the day’. Het rapport stelt dat gemeenten de crisis aan moeten grijpen om hun dienstverleningsmodel te hervormen en hun huidige takenpakket moeten heroverwegen. Daarbij zouden meer taken op afstand moeten worden gezet. Uit het onderzoek blijkt dat bijna tweederde (63%) van de onderzochte gemeenten het afgelopen jaar al kampten met een begrotingstekort tot 20%. Bij 13% is dat een tekort van 20 tot 40 % en bij 5% van de gemeenten een tekort van meer dan 40%.

‘Wanneer de private sector opkrabbelt, slaat de recessie pas echt toe in de publieke sector’, zegt Peter Teunisse, director Lokale Overheid bij PricewaterhouseCoopers (PwC). ‘In een tijd dat er gesneden moet worden in de publieke uitgaven verlaten talenten de veilige haven van de publieke sector. Dit gebeurt omdat de marktsector weer aantrekt en vergrijzing én de concentratie van niet-westerse allochtonen in delen van grote steden leiden tot gewijzigde behoeftes en wensen van burgers leiden. Dit alles speelt tegen de achtergrond van decentralisatie, waarbij overheidstaken in toenemende mate op de schouders van gemeenten neerkomen. De rol van ‘eerste overheid voor de burgers’ schept nu eenmaal verplichtingen.’

Deze samenkomst van ontwikkelingen – leidend tot een ‘perfect storm’ – zal veel vragen van gemeenten. Maar desondanks denkt bijna driekwart (72%) van de lokale bestuurders dat hun gemeente haar sociaal-economische doelstellingen de komende vijf jaar gewoon gaat halen. Volgens Peter Teunisse kan dat twee dingen betekenen. ‘Of bestuurders hebben voldoende instrumenten om de uitgaven onder controle te houden. Of ze onderschatten de omvang en complexiteit van de uitdaging waar ze voor staan. Ik vrees in de meeste gevallen voor het laatste.’

De onderzochte Nederlandse gemeenten zijn overigens minder zeker over het halen van hun sociaal-economische doelen. Ze vrezen de gevolgen van verminderende rijksoverheidsbijdragen meer dan gemeenten in andere landen. En er lijkt bij de onderzochte Nederlandse gemeenten meer draagvlak te zijn om drastische keuzes te maken.

Meer dan de helft van de bestuurders denkt voldoende instrumenten te hebben om de uitgaven onder controle te houden en lokale middelen flexibel in te zetten. Slechts 21% is bezig delen van de dienstverlening uit te besteden. Ondanks dat uitbesteden ligt de focus van gemeenten met name op het verminderen van de publieke uitgaven. Ook geven de lokale bestuurders weinig prioriteit aan ketenregie. Bij ketenregie stuurt de gemeente de afstemming van activiteiten van verschillende samenwerkingspartners in een keten. Slechts 21% ziet ketenregie als belangrijke kortetermijnprioriteit.

Peter Teunisse ziet graag meer ketenregie op het terrein van werk en inkomen, re-integratie en zorg. ‘Vanuit de doelgroep aan de onderkant van de arbeidsmarkt geredeneerd overlappen veel regelingen elkaar. Er is een te grote diversiteit aan ‘loketten’ waar zij voor financiële bijstand en bemiddeling naar werk terecht kunnen. Een uitvoeringsorganisatie op regionaal niveau, gekoppeld aan werkpleinen, zou een oplossing kunnen bieden om enerzijds te ontkokeren en anderzijds efficiency en effectiviteit te verhogen. Dit alles vraagt om een innovatie van de totale keten.”

De resultaten van het onderzoek doen volgens Peter Teunisse de vraag rijzen of bestuurders en managers in het licht van alle ontwikkelingen voldoende urgentie of noodzaak voelen voor het nemen van maatregelen. ‘Bezuinigen en toch de dienstverlening naar burgers en bedrijven op niveau houden staan op gespannen voet. Het vraagt het uiterste van lokale bestuurders, ook die van Nederlandse. En niet in het minst van de gekozen politici die hun ambities, uitgesproken in verkiezingstijd, met structureel minder geld zullen moeten waarmaken. Het voornaamste is dat Nederlandse gemeenten ervoor zorgen dat de beleidswijzigingen en bezuinigingen gestuurd worden door een strategische toekomstvisie. Dat vraagt om een pas op de plaats. Na de verkiezingshectiek is er vooral behoefte aan een langetermijnvisie en strategische herpositionering.’

Bekijk het interview met Jack Kruf, Gemeentesecretaris van Roosendaal

Download direct samenvatting (English)

Vraag gratis het rapport Seizing the Day (Engels) aan dan wel de samenvatting ‘Uw tijd gaat nu in‘ (Nederlands).