Het nieuwe zoemwoord in het openbaar bestuur is ‘Resilience’

Jack Kruf

In aanloop naar het Risk en Resilience Festival te Enschede, 7 november 2019 is het goed in te zoomen op het complexe begrip ‘resilience’. Een herpublicatie van een eerder geplaatst artikel (18 maart 2018) van mijn hand.

Op het Festival in het najaar verzorgen Universiteit Twente en PRIMO een speciaal programma, mede in internationale context, over dit onderwerp. Doel is dit perspectief van kijken en vooral het holistisch en integraal besturen van het publieke domein nader uit te diepen.

Beide partners werken in gezamenlijkheid aan een Leergang Regionale Resilience. De komende maanden wordt in een speciaal co-creatieteam hieraan gewerkt om te verdiepen en fijn te slijpen. Decaan van de Universiteit Twente, Prof. dr. Theo Toonen heeft zich nadrukkelijk uitgesproken over het bestuurlijk en maatschappelijk belang om het begrip resilience te omarmen en ons eigen te maken als concept van sturing. En inmiddels heeft ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten – door VNG Risicobeheer – een eerste initiatief genomen om het begrip nader op de bestuurlijke kaart te zetten. Resilience is een begrip dat ook internationaal, onder meer door het World Economic Forum en voor gemeenten door PRIMO Europe en de Europese federatie van gemeentesecretarissen UDITE  jaren geleden op de agenda is geplaatst.

“Het nieuwe zoemwoord ‘resilience’ doet haar intrede in het openbaar bestuur. Stapje voor stapje, maar wel gestaag. Met name als het gaat om de besturing en het management van stad en samenleving. De gemeenten Den Haag en Rotterdam hebben nu elk een Chief Resilience Officer en lopen in Nederland voorop in het denken hierover. Anne-Marie Hitiepeuw-Gribnau, respectievelijk Arnoud Molenaar zijn op dit moment de frontrunners, de evangelisten, de innovators. Zij rapporteren logischerwijs aan hun burgemeesters Pauline Krikke en Ahmed Aboutaleb, omdat veel bestuurlijke lijnen immers samenkomen in het college. Burgemeesters voeren naast een eigen integrale portefeuille op het gebied van veiligheid en openbare orde ook het voorzitterschap van college en raad. De start is gemaakt en lijkt met twee zeer bij de samenleving betrokken bestuurders in goede handen. Om het gedachtengoed in Nederland te laten landen is er nog heel veel werk aan de winkel. De start in Nederland ligt in Den Haag en Rotterdam.

Als wetenschappelijk opgeleid Wagenings (bos)ecoloog is het begrip resilience gesneden koek. Het ís het DNA van elk systeem, van een bos, een koraalrif of in dit geval een stad. En als voormalig gemeentesecretaris weet ik hoe belangrijk de verbindingen – en de daarmee verbonden veerkracht en wendbaarheid – in de samenleving zijn voor het welzijn van de stad, haar burgers en bedrijven. En natuurlijk ook dat de stad op zich voelt als een levend systeem. Maar wat is resilience exact en als concept in de wereld van steden, samenleving, bedrijven, instituties en mensen?

De Europese vlag.

Toverwoord
Het belang van resilience lijkt snel toe te nemen. Wat het ook precies is en hoe het uitwerkt op het besturen en managen van de stad zelve. Het adresseren ervan is meer en meer ‘vereist’ bij de vele Europese onderzoeks- en innovatiesubsidies. Het gebruik en de toepassing ervan heeft zowaar een centrale plek gekregen in de funding van talloze Europese projecten. Het lijkt haast een toverwoord geworden voor het nadenken over en het oplossen van vraagstukken. In Brussel is het echt een zoemwoord. Op lokaal niveau bij gemeenten in Europa zoemt er nagenoeg nog weinig. Hm. Is het misschien toch gewoon oude wijn in nieuwe zakken?

Nieuw netwerken
Er zijn inmiddels allerlei netwerken in aanbouw met resilience als centraal thema. Het meest beroemde voorbeeld daarvan is het 100resilientcities.org netwerk, opgericht om het gedachtegoed wereldwijd te verspreiden en toe te passen. Den Haag en Rotterdam zijn hiervan onderdeel.

Het is misschien dus toch niet zo trendy als op het eerste gezicht lijkt. Het is serieuze business. Er is sprake van een diepere achtergrond en zelfs van een nieuwe beweging in denken. Sommigen zeggen dat het begrip een drager is voor een nieuwe manier van kijken, plannen en handelen om de samenleving te besturen. Integraal, holistisch, afgestemd. De overtuiging onder bestuurders en managers groeit dat meer systemisch én systematisch denken nodig is om tot effectief handelen te komen bij het vinden en toepassen van oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Resilience als wellicht een nieuwe wetenschappelijke loot aan de stam van publieke sturing lijkt dit te adresseren. Het begrip is echter in de systeemleer en ecologie al honderden jaren oud.

Definitie
Resilience wordt door het genoemde netwerk als volgt gedefinieerd:

“Het vermogen van individuen, gemeenschappen, instituten, bedrijven en systemen binnen een stad om te overleven, zich aan te passen en te groeien ongeacht de soort chronische stress en acute schokken die zij ondervinden.”

Dat klinkt ferm. Een kwestie van je mannetje staan, je niet omver laten blazen, stevig in je schoenen staan, ruggegraat tonen, de kaas niet van je brood laten eten? Of is het gewoon goed recupereren zoals onze wielrenners dat duiden? Voer voor nader onderzoek.

Foto: Corrosion Art. © Jack Kruf.