Publiek Risico: Essays


Focus: ‘Bundeling van relevante essays’.

Het PRIMO e-boek bevat een collectie van 60 essays, geschreven door gerenommeerde publieke leiders, experts en wetenschappers.

Een boek om uw kennis te verrijken en uw inzichten te verdiepen. Het telt 606 pagina’s lezenswaardig materiaal met betrekking tot de publieke besturing van waarden en risico’s.

Het boek bevat een caleidoscopisch overzicht en bestrijkt de periode 2000-2019. Beoogd wordt om de ontwikkeling van het vakgebied ‘publiek risicomanagement’ – als relatief nieuw vakgebied binnen het bredere perspectief van publieke (be)sturing -nader te duiden en de zoektocht naar acceptatie ervan door bestuur en management – als logische bijdrage aan resultaat en succes – in beeld te brengen.

Met de nadrukkelijk instemming van de uitgevers en auteur(s) is het mogelijk geweest de essays op deze wijze bij elkaar te brengen. Dank aan alle auteurs en organisaties voor het beschikbaar stellen van deze essays.

Deze collectie wordt uitgebracht voor bestuurders, managers, adviseurs, wetenschappers, docenten en studenten. PRIMO hanteert de selectie ook voor onderwijsdoeleinden. De artikelen zijn raadpleegbaar vanaf nu op deze website (zie hieronder).

Publiek Risico Essays versie 0.88 15 juli 2019

PRIMO
De vereniging Public Risk Management Organisation heeft tot doel het belang, de kennis en het gebruik van publiek risicomanagement als integraal onderdeel van publieke sturing naar voren te brengen én te bevorderen. Zij richt zich op het delen van kennis. Zij omvat een internationaal netwerk van personen en organisaties en is in 2005 te Straatsburg opgericht door de Europese vereniging van gemeentesecretarissen en algemeen directeuren, UDITE. In Nederland is zij opgericht te Den Haag in 2006 in samenspraak met de Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS), BNG Bank en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

Ontwerp, selectie, curatie en publicatie
Selectie en curatie is tot stand gekomen met medewerking van auteurs en vanuit de digitale bibliotheken van met name BNG Bank en PRIMO. Soms zijn ook uitgevers benaderd om hun toestemming voor publicatie te geven. Dank aan Chris Ravensbergen (VNG) voor het delen van zijn persoonlijke selectie met het team.

Het redactieteam bestaat uit Eric Frank (PRIMO), Frank Janse (BNG Bank) en Jack Kruf (PRIMO, eindredactie). Ontwerp en fotografie zijn met name verzorgd door Michelle Kruf en Louise Kruf.

Scenariodenken als centrale tool

Door Theo Kocken* | Cardano Memento Futuri Whitepaper Eén van de belangrijkste tools om in een wereld van fundamentele onzekerheid en complexiteit toch weerbaarheid te creëren is scenariodenken. In zijn puurste vorm probeert scenariodenken multidisciplinaire kennis vanuit fundamentele aspecten om te zetten in mogelijke impact op financiële assets. Die aspecten zijn bijvoorbeeld potentiële technologische, demografische, ecologische en sociaaleconomische ontwikkelingen, in […]

Enterprise Risk Management: een risicobeheersingssyteem voor organisaties

Jim Emanuels en Wilmar de Munnik* | juni 2006 Samenvatting Het doel van het risicobeheersingssysteem is om met de gewenste mate van zekerheid te kunnen stellen dat de organisatiedoelstellingen worden bereikt. Het risicobeheersingssysteem richt zich op een viertal categorieën van doelstellingen te weten “strategisch”, “operationeel”, “wet- en regelgeving” en “betrouwbaarheid van informatie”. Het feit dat een organisatie beschikt over een risicobeheersingssysteem betekent […]

Gemeentelijk risicomanagement: een empirisch onderzoek

Peter B. Boorsma, Geert A.M. Haisma en Yvonne Moolenaar1 | 2003 Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten van 17 januari 2003 (BBV – dit besluit vervangt vanaf begrotingsjaar 2004 het Besluit comptabiliteitsvoorschriften 1995 (CV95)) zijn gemeenten verplicht om een risicoparagraaf op te stellen en op basis daarvan hun weerstandsvermogen te berekenen. Tevens dienen gemeenten2 aan te […]

Beter risicomanagement dankzij nieuwe comptabiliteitsvoorschriften

Risicoparagraaf CV 1995 uitbreiden tot beheersinstrument door Mw. Y. Adel* en G. Haisma** | B&G Magazine, november 1995 In het besluit CV 1995 is de risicoparagraaf geïntroduceerd. De paragraaf stelt gebruikers beter in staat zich een beeld te vormen van de financiële positie van de gemeenten en de provincies. De risicoparagraaf kan behalve als informatie-instrument een nuttige functie als beheers- […]

Vechten in de vorige oorlog

Bert Bakker, journalist | verschenen in de Accountant nr. 1, 2008* Ook in de publieke sector is risk management in opkomst. Maar de dilemma’s zijn enorm. Misschien zijn de issues wel te complex en te politiek, en zijn overheden te verblind door pretentie om ooit effectief te zijn. Risk management in de publieke sector Wat mag worden verwacht van een verantwoordelijke overheid […]

Een theoretisch kader voor integraal risicomanagement

Toegespitst op de overheid Hendrik van Moorsel* en Cees A. Visser**| februari 2003 Met het toenemende belang van – en daardoor belangstelling voor – meer geïntegreerd risicomanagement bij overheidsorganisaties, neemt ook de behoefte toe aan een conceptueel raamwerk daarvoor. Deze publicatie probeert in die behoefte te voorzien en is tevens te beschouwen als een vervolg op de publicatie betreffende Enterprise Risk Management. […]

‘Commitment aan de top nodig voor risicomanagement’

Het geheim van Arnhem Martijn Kregting*, interview met Jan Henk Janssen | november 2011 Recent werd de aanpak op het gebied van risicomanagement door de gemeente Arnhem in een onderzoek naar 100.000+ gemeenten bestempeld als best practice. De gemeente heeft de afgelopen jaren zijn aanpak van risicomanagement radicaal veranderd. Het is onderdeel geworden van zowel het dagelijks beleid als van […]

Systeemrobuustheid in het waterbeheer

Marjolein Mens* | 2015 Over het voorkomen van onacceptabele schade De maatschappelijke gevolgen van overstromingen en droogte nemen toe Overstromingen en droogte hebben wereldwijd steeds grotere maatschappelijke gevolgen. Ook neemt de kans op deze gebeurtenissen waarschijnlijk toe door klimaatverandering. Waterbeleid richtte zich tot op heden op het voorkómen van overstromingen of droogte, door bijvoorbeeld dijken te bouwen of reservoirs aan […]

Democratische controle op samenwerking moet beter

John Smits, Simone Buissink en Hugo Parker Brady | B&G Magazine, december 2014 Gemeenten en provincies hebben de uitvoering van wettelijke taken en de realisatie van ambities op veel terreinen belegd bij privaatrechtelijke en publiekrechtelijke organisaties. Bijvoorbeeld bij regionale milieudiensten, veiligheidsregio’s, sociale werkvoorzieningen, afvalbedrijven en regionale luchthavens. Door de decentralisaties in het sociale domein neemt het aantal samenwerkingsverbanden verder toe. […]

Weg met de veiligheidsutopie: de mens verdraagt geen risico’s meer

Cees A. Visser | 25 september 2010 We lopen in ons dagelijks leven in Nederland veel minder risico’s dan pakweg tweehonderd jaar geleden. De kans dat een Nederlander sterft aan polio, de pokken, scheurbuik, tbc of cholera is inmiddels miniem. Ongelukken op de werkplek komen veel minder voor. De vis wordt nog steeds duur betaald, maar inmiddels meer door het […]

Illusory Risk Management

Marinus de Pooter* Risicomanagement wordt doorgaans vormgegeven als een separaat systeem. In dit artikel ga ik na in hoeverre deze conventionele benadering ontaardt in een illusoir geheel. Als alternatief bespreek ik de waardemanagementbenadering, die managementteams helpt om samen te werken bij het blijven creëren én beschermen van wat hun kernstakeholders waardevol vinden. Op de jaarlijkse conferentie van IIA Singapore in […]

Haarscheuren in financiële verhoudingen

Caspar Boendermaker & Jack Kruf | BNG Bank & PRIMO In april vond de jaarlijkse PRIMO/UDITE-bijeenkomst van de denktank ‘From Global to Local’ plaats. Een vijftiental publieke leiders hebben bij en met BNG Bank gesproken over de uitdagingen waar decentrale overheden voor staan. Aan de hand van het recent verschenen Global Risks Report 2019 van het World Economic Forum en […]

ISO 31000: Oude wijn in nieuwe zakken

Een inhoudelijke vergelijking tussen ISO 31000 en COSO ERM  Drs Urjan Claassen RA RE CIA* | April 2009 In juni 2007 is de ISO 31000 ‘Guidelines on principles and implementation of risk management’ geïntroduceerd. Deze richtlijn beoogt een algemeen geaccepteerd referentiekader te bieden voor het inrichten van risicomanagement. Maar biedt deze standaard vernieuwende inzichten op het gebied van risicomanagement. Voegt het […]

Controle op het sociaal domein

Timon van Zessen* | B&G Magazine, december 2015 Leidraad voor de decentralisaties in het sociaal domein is de zogeheten participatiesamenleving. Het regeerakkoord spreekt over ‘één gezin, één plan, één regisseur’. Dit vergt ook één budget en één verantwoordelijke van overheidszijde.  Er komt een einde aan de praktijk waarbij hulpverleners langs elkaar heen werken bij de ondersteuning van één gezin. De […]

Actieve houding gewenst van publieke instellingen bij vermogensvorming

Eduard Gerritsen* | B&G Magazine, november 2000 Door een aantal ‘affaires’ bestaat er veel belangstelling voor de financiële reserves van overheidslichamen. Na de belegging van reserves gaat de aandacht steeds meer uit naar de omvang van die reserves. Publieke organisaties vragen zich af hoeveel vermogen ze nodig hebben om de continuïteit en efficiency van hun activiteiten te kunnen waarborgen. Vanuit […]

Een norm voor het weerstandsvermogen

Hulpmiddel in het risicomanagementbeleid Dick Smorenberg* | 2006 Het Besluit begroting en verantwoording (BBV) schrijft gemeenten voor een risicoprofiel op te stellen, expliciet risicomanagementbeleid te voeren en op basis van hun risicoprofiel het (financiële) weerstandsvermogen in beeld te brengen. Nu, twee jaar na de invoering ervan, blijken veel gemeenten hier nog mee worstelen.** Een algemene norm voor het weerstandsvermogen zou gemeenten […]

PPS: beter risicomanagement

Pim Vermeulen | B&G Magazine, 1 maart 2005 Deze weken is er op rijksniveau veel discussie over het onderwerp Publiek-Private Samenwerking. De vraag laat zich stellen of daarbij sprake is van echte PPS’en zoals die de afgelopen jaren tot stand zijn gekomen op lokaal, regionaal en provinciaal niveau, waarbij ruimtelijke plannen worden gerealiseerd door (vaak meerdere) overheden, die met private […]

TNO Bouw en GeoDelft ontwikkelen methodiek voor risicobeheersing en kennismanagement

Marguerite Snijders Tachet | B&G Magazine, mei 2004 De uitvoering van grote infrastructurele projecten en werken heeft vergaande gevolgen voor de omgeving, vooral in stedelijke gebieden. Om de overlast tot een minimum te beperken en de beschikbare expertise efficiënter op elkaar af te stemmen, heeft TNO Bouw samen met GeoDelft een methodiek ontwikkeld voor risicobeheersing en kennismanagement. In enkele gemeenten […]

Wie controleert de financiën?

Peter van Noppen | B&G Magazine,  maart 2014 Gemeenten worden de komende jaren door de decentralisaties op het sociale domein verantwoordelijk voor de besteding van zo’n 16 miljard euro extra. Onlangs luidden critici daarover de noodklok; in gemeenteraden zou te weinig financiële kennis aanwezig zijn om die uitgaven goed te controleren. Gepleit werd voor extra cursussen voor raadsleden. Maar is dat wel […]

De opkomst van integraal risicomanagement

Jos Moerkamp | B&G Magazine, oktober 2006 Risicomanagement is nog steeds een vrij nieuw begrip bij gemeenten en provincies. Niettemin ontstaat er geleidelijk aan de overtuiging dat het in kaart brengen, inschatten en beheersen van risico’s een organisatiebrede oriëntatie behoeft. Integraal risicomanagement is in opkomst. Begin 2004 publiceerden Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS) en Marsh Risk Consulting een onderzoek naar de ‘Risicoperceptie van […]

De decentralisaties

Paul Bordewijk | B&G Magazine, 13 mei 2014 De decentralisaties in het sociale domein betekenen voor de gemeenten een uitdaging van ongekende omvang, vooral door de bezuinigingen die eraan gekoppeld zijn. Maar in de campagnes voor de gemeenteraadsverkiezingen was daar nauwelijks iets van te merken. Die gingen over het vertrouwde domein van de publieke voorzieningen: een cultuurpaleis in Den Haag, […]

De heilige graal van risicomanagement

Cees A. Visser | april 2006 In nagenoeg alle recente wet- en regelgeving over corporate governance worden aan ondernemingen en hun bestuurders nieuwe eisen gesteld op het gebied van risicomanagement en interne beheersing. In dit artikel geven we een overzicht van de belangrijkste inzichten en concepten daarbij. Als het ondernemingsbestuur deze juist toepast zorgt dat vooral voor waardetoevoeging. Zelfs de […]

Governance in gevaar (3): gevaarlijke combinaties van voorzitters

Door Hans Hoek* In deze reeks ‘Governance in gevaar’ zijn  persoonlijkheden van bestuurders en toezichthouders beschreven, die een risico kunnen vormen voor de organisatie die zij leiden. Ook met voorzitters kan een organisatie risico lopen. In dit artikel beschrijft de auteur gevaarlijke combinaties van voorzitters. Het goed functioneren van de as van de voorzitter van de Raad van Bestuur (RvB) […]

Gezocht: capabele wethouder van financiën

Door Ronald Vuijk, gepubliceerd op 21-6-2016 door BNG Bank. Een gemeentebestuur heeft een goede wethouder van financiën nodig. Er wordt steeds meer gevraagd van de wethouder van financiën. Politieke partijen dragen de verantwoordelijkheid om deugdelijke kandidaten voor het wethouderschap voor te dragen. De gemeenteraad kan dan op grond van vakbekwaamheid en rolopvatting de portefeuille gemeentefinanciën aan de juiste kandidaat toedelen. In […]

‘Governance in gevaar? (2): risicovolle toezichthouders

Hans Hoek* In deze reeks ‘Governance in gevaar’ zijn  persoonlijkheden van bestuurders  beschreven, die een risico kunnen vormen voor de organisatie die zij leiden. Ook met toezichthouders kan een organisatie risico lopen. In dit artikel beschrijft de auteur risicovolle leden van de raad van toezicht of raad van commissarissen. De maatschappij en de overheid verwachten tegenwoordig heel veel van de […]

Worstelen met transparantie

Heldere risicoverslaglegging creëert waarde. Door Marinus de Pooter en Cees Visser * Er is een natuurlijke weerstand om aan hen aan wie je verantwoording ‘schuldig’ bent transparant te zijn over de risico’s die voorliggen. Daarnaast blijken bestuurders in de praktijk nog veel vragen te hebben rondom verslaggeving over risicomanagement. Hoogwaardige verslaggeving over risicomanagement is goed voor een organisatie. Belanghebbenden stellen […]

Risicogerichte aanpak VTH

Ad Houtman* De gemeenten hebben te maken met druk op hun financiële middelen, waardoor ze nog beter moeten nadenken over de uitgaven. Die situatie is versterkt door de decentralisatie van de AWBZ, gezondheidszorg, jeugdzorg et cetera. Daardoor worden de gemeenten verantwoordelijk gemaakt voor de uitvoering van een aantal taken voor de burgers, terwijl de rijksoverheid, onder de opvatting dat de […]

Pluriform Organiseren

Opgaven gestuurd organiseren door gemeenten Eric Frank, Jack Kruf en Huibert van Wijngaarden* Een terugblik op een PRIMO masterclass, die nog steeds actueel is. Of beter: actueler is dan ooit tevoren. We schrijven 11 maart 2016, stadhuis Groningen. Focus: de betekenis van maatschappelijke veranderingen voor de aansturing van de gemeentelijke organisatie. Het gezelschap dat zich hierover boog was samengesteld uit […]

Stop met risicomanagement, begin met waardemanagement

Over energie, rollen en het speelveld Peter Paul Leutscher en Marinus de Pooter* Veel profit en non-profit organisaties hebben in de afgelopen jaren geïnvesteerd in risicomanagementsystemen. Het is onze observatie dat veel van die inspanningen niet hebben geleid tot bevredigende resultaten voor bestuurders en managers. In dit artikel bespreken wij diverse redenen hiervoor. Ook zetten wij uiteen waarom waardemanagement een […]

Verbonden partijen en waterschappen

Harry ter Braak en Erik Koopman | WagenaarHoes Verbonden partijen vervullen een steeds grotere rol in de taken van de diverse overheden zoals ook waterschappen. Steeds vaker wordt voor een verbonden partij gekozen om kennis en expertise te delen, uitvoeringstaken gezamenlijk op te pakken en om (maatschappelijke) problemen op te lossen. Echter, veel waterschappen, maar ook gemeenten, ervaren problemen in […]

Governance in gevaar (1): risicovolle bestuurders

door Hans Hoek* Risicomanagement is in de gezondheidszorg steeds belangrijker. Risico’s in bedrijfsvoering, zorg, veiligheid, personeel, continuïteit van de organisatie en imago worden gemeten en bestuurd. Deze risico’s komen, als het goed is, regelmatig aan de orde aan de bestuurstafel en in de raad van toezicht. Minder vaak gaat het over de risico’s die een organisatie loopt met haar bestuurders […]

Operationeel risicomanagement: meer dan alleen compliance

Willem Peter de Ridder* Inleiding Alle ondernemingen lopen operationele risico’s, variërend van stormschade aan een gebouw, systeemstoringen en het vertrek van belangrijke medewerkers tot boekhoudfouten, interne/externe fraude en misleiding van aandeelhouders. Sinds beruchte schandalen bij ondernemingen als Barings, Enron, Worldcom, Parmalat, Shell en Ahold staat operationeel risicomanagement hoog op de agenda van ondernemingen, wetgevers en toezichthouders. Operationeel risico is het […]

Risicomanagement bij grote evenementen

Eric Frank en Jack Kruf* Op 20 mei 2016 organiseerde PRIMO Nederland in het nieuwe stadskantoor van Utrecht een masterclass ter verdere verkenning van cruciale aspecten van risicomanagement bij grote evenementen. De eindrapportage van Le Grand Départ de Tour de France door de gemeente Utrecht en de evaluatie door de Universiteit van Utrecht golden met het bezoek van het Koningspaar […]

Publieke waarden en risico’s

Over verbanden, meer eenduidigheid en minder taalvervuiling.  Jack Kruf.  Vanuit de vele ontmoetingen met publieke leiders en gemeentesecretarissen in de laatste vijf jaar is er een (groeiende) persoonlijke overtuiging dat de interpretaties en definities van de termen ‘publieke waarde’ en hieraan gerelateerd ‘publiek risico’ in hoge  mate uiteenlopend zijn geworden, versnipperd, gefragmenteerd. Iedereen lijkt zijn of haar eigen definitie van […]