Veiligheid en vertrouwen

Kernen van een democratische rechtsstaat

Bron: Raad voor het Openbaar Bestuur

Citaat uit Samenvatting:

“Wat is het verband tussen veiligheid en vertrouwen in de overheid en wat is ervoor nodig om de veiligheidsbeleving van de burger te verbeteren opdat de overheid meer wordt vertrouwd? Over deze vraag gaat dit advies van de Raad voor het openbaar bestuur. De Raad kijkt naar thema’s die van invloed zijn op veiligheidsbeleving van burgers en onderzoekt daarbij de wisselwerking tussen veiligheid en vertrouwen. Het advies moet bijdragen aan het verbeteren van het functioneren van de overheid op het terrein van veiligheidszorg. Dat komt ten goede aan het vertrouwen in en de legitimiteit van de overheid die, zo analyseerde de Raad eerder in zijn advies Vertrouwen op democratie (2010), onder druk staan.

Wie over veiligheid adviseert moet goed aangeven waarover het gaat. Veiligheid – of onveiligheid – is namelijk een containerbegrip waaronder allerlei maatschappelijke processen en functies worden geschaard. In dit advies richt de Raad zich op sociale veiligheid en onveiligheidsgevoelens. Hoewel criminaliteitscijfers dalen en ook de beleving van onveiligheid daalt, wordt criminaliteit als een van de belangrijkste maatschappelijke problemen beschouwd. Hoe kan het dat de onrust over onveiligheid alleen maar groeit? Volgens de Raad heeft dat niet alleen te maken met de kloof tussen objectieve en subjectieve veiligheid, maar ook met een aanpak van onveiligheid door de overheid die niet het antwoord is op gevoelde onveiligheid bij burgers en in de samenleving. Verder is er verschil in waardering van het belang van veiligheid tussen burger en overheid: de veiligheidsprioriteiten van de regering (risicojongeren, veelplegers en radicalisering van jonge moslims) worden door burgers heel anders gewaardeerd. Zij vinden andere problemen belangrijker, zoals de verkeersveiligheid en het negeren van verkeersregels, en de kosten van zorg en hervormingen in het zorgstelsel.

Vanuit de beschouwing dat de veiligheidsbeleving van burgers en de aanpak van onveiligheid door de overheid niet met elkaar overeenstemmen, maar ook vanuit het inzicht dat de samenleving ingrijpend is veranderd, analyseert de Raad aan de hand van een aantal thema’s op het gebied van veiligheid, onveiligheid en veiligheidszorg hoe dit allemaal inwerkt op het vertrouwen van burgers in de overheid. Daarvoor is het nodig om te kijken naar bepalende factoren van vertrouwen: wat zijn de voorwaarden om als overheid in aanmerking te komen vertrouwd te worden? En wat kan vertrouwen van neutraal naar positief brengen?

Het waarmaken van de verantwoordelijkheid voor veiligheid in de samenleving is een zaak van burgers en overheid. Als we kijken naar de verdeling van verantwoordelijkheid voor veiligheid tussen burger en overheid, dan is te zien dat deze nu niet helder is. Wil men op elkaar kunnen vertrouwen, dan is het belangrijk om wederzijdse verwachtingen te expliciteren. Het moet helder zijn wat de overheid van burgers en bedrijven verlangt op het gebied van veiligheid en andersom, wat burgers en bedrijven van de overheid mogen verwachten. Onduidelijkheid over wie waarvoor verantwoordelijk is en tot hoever die verantwoordelijkheid reikt tast het vertrouwen en de stabiliteit van de overheid als betrouwbare partner aan. De Raad beveelt daarom aan dat de minister van Veiligheid en Justitie het initiatief neemt om een begin te maken met een brede maatschappelijke discussie over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen burger en overheid voor veiligheid. Op basis daarvan moet er een visie komen waarin oog is voor sociale veiligheid en aandacht is voor de waarde die burgers hechten aan subjectieve veiligheid. In termen van factoren om het vertrouwen te vergroten is nodig dat wordt gezocht naar een waardencongruentie, een overeenstemming tussen overheid en burgers over de belangrijke waarde van veiligheid. In de visie moet volgens de Raad het positieve perspectief op veiligheid in plaats van het tamboereren op onveiligheid een plaats krijgen.

Download Boekje Advies Veiligheid en vertrouwen