Zandkwestie Barneveld

Begin november 2018 heeft het college van Burgemeester en Wethouders (BenW) de gemeenteraad van Barneveld geïnformeerd over het feit dat er vraagtekens zijn geplaatst bij de toepasbaarheid van een partij zand in woongebieden in Barneveld. Het TV-programma Zembla behandelde in november jl. deze kwestie, op 5 november kondigde zij haar uitzending hierover aan, waarna het onderwerp van gesprek werd binnen de samenleving, politiek, bestuur en de organisatie van de gemeente Barneveld.

Naast onzekerheid over de veiligheid van het toegepaste zand, ontstond er onrust over het verloop van het politiek-bestuurlijke proces. Gaandeweg heeft de kwestie zich ontwikkeld tot een “zandcrisis” en ontstond de wens om als gemeenteraad zelf een onafhankelijk onderzoek te laten doen naar het verloop van deze kwestie en daarin, behalve de rol van het college en de organisatie, ook zijn eigen rol te laten beoordelen om hieruit lessen te trekken voor de toekomst. Op 11 april 2019 heeft de raad besloten tot het instellen van een onderzoekscommissie. 

Download Rapport Zandkwestie Barneveld.

De conclusies:

  • Gemeente ontbeerde gezamenlijke aanpak en regie in zandkwestie. 
  • Processen en bevoegdheden liepen voortdurend door elkaar. 
  • Procesaanpak werd niet gekenmerkt door gezamenlijkheid.
  • Aanpak zandkwestie vraagt om regie en leiderschap.
  • Afwezigheid communicatiestrategie compliceert proces verder.
  • Cultuurkenmerken zijn medebepalend voor verloop proces.
  • Verder concludeert de commissie dat Het Gelderse Stelsel van Omgevingsdiensten een negatief effect heeft gehad op het verloop van de kwestie en de complexiteit van het vraagstuk.

De aanbevelingen:

  1. In tijden van crisis is gezamenlijkheid essentieel: het gezamenlijke belang formuleren en vervolgens een gezamenlijke strategie. Pas nadat de crisis is gemanaged, ontstaat er weer ruimte voor het bedrijven van politiek. 
  2. Gemeente Barneveld heeft een dusdanige omvang dat potentiële risico’s aanwezig zijn en dat (preventief) aandacht voor crisiscommunicatie noodzakelijk is. Denk bijvoorbeeld aan het uitwerken van scenario’s met bijbehorende communicatieplannen. Wees vervolgens zorgvuldig in je informatievoorziening aan en wijze van communiceren met de bewoners. Heb voldoende aandacht voor verwachtingenmanagement. Zet social media in ter ondersteuning van je communicatiestrategie.
  3. Voer als gemeente, in de vorm van het college, strakke regie op inhoud, proces en communicatie rondom ingrijpende ontwikkelingen en kwesties. Neem als college de regie, passend bij de rol van eerste overheid en vertegenwoordiger van de bewoners. De belangen van andere instanties zijn hierbij volgend, niet leidend.
  4. Maak dilemma’s, keuzes, belangen en afwegingen expliciet. Neem besluiten op basis van een zorgvuldige afweging van consequenties. Zorg dat ieders rollen, bevoegdheden en verantwoordelijkheden helder zijn.
  5. Als er bewoners bij een kwestie zijn betrokken, zorg dan dat je als gemeente, bij voorkeur in de persoon van de burgemeester, een duidelijke positie inneemt (boegbeeld). Niet alleen naar bewoners toe maar ook naar de andere partners toe.
  6. Zorg dat je als gemeente heel goed weet wie met welke belangen bij het proces betrokken zijn (stakeholderanalyse) zodat je daar ook je activiteiten op kunt inzetten. Heb ook oog voor beeldvorming. Laat je hierin desgewenst (extern) ondersteunen. Aansluitend hierop: zorg dat je in tijden van crisis in het begin tijd neemt om je te beraden op je communicatiestrategie.
  7. Maak als college de gemeenteraad vroegtijdig deel- en bondgenoot van belangrijke ontwikkelingen en potentieel controversiële keuzes. Bespreek met de raad op welke wijze je hen betrekt bij het proces, bijvoorbeeld door het samenstellen van een raadswerkgroep of klankbordgroep.
  8. Ga alsnog, vanuit het college, in gesprek met de bewoners om de verwachtingen helder te krijgen en maak concrete afspraken over wat de gemeente daarin wel en niet kan betekenen.
  9. Kijk als gemeenteraad bij de evaluatie niet alleen naar wat er beter kan, maar ook naar wat er goed is gegaan.
  10. Maak je sterk voor dan wel bevorder een open gesprek over een vereenvoudiging van dan wel verbetering van de informatievoorziening binnen het Gelders stelsel van Omgevingsdiensten.